Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in book_prev() (line 775 of /var/www/clients/client25072/web36725/web/home/modules/book/book.module).

Romantik als Empörer

Hans Blüher schreef op zijn 24ste, toen hij nog studeerde Wandervogel, Geschichte einer Jugendbewegung. Hij lijkt dit boek vooral te hebben geschreven om wraak te kunnen nemen op diegene die Karl Fischer in de steek hadden gelaten na alles wat deze voor de Wandervogel had gedaan.

Hans Blüher begint zijn boek over de Wandervogel met een tirade tegen de opvoedingsmethode van het humanistische Gymnasium. Het grote probleem van die pedagogische instelling is volgens Blüher dat het niet aansluit op het wezen en de instincten van het kind. Bij een natuurlijke ontwikkeling is de puber een dromer, 'ein Romantiker', voor wie de wereld al zijn zekerheden verloren heeft. "Die ganze Jugend ist wesentlich ausgefüllt von dem romantschen Erleben der Welt" (41). Op zijn vroegst rond zijn twintigste gaat het realisme de overhand nemen in de houding van het kind tegenover de wereld. Na de 'dionysische' periode in de puberteit begint rond het twintigste levensjaar de 'appolinische' fase. Het probleem van de humanistische 'Bildung' is, dat zij aan de romantische puber het klassieke, 'appolinische' 'Bildungsideaal' opdringt, terwijl het kind daar nog niet aan toe is. De jeugd wordt in de school gedresseerd wat wil zeggen dat hij iets krijgt aangeleerd dat hem van nature wezensvreemd is. Deze verstoring van de natuurlijke ontwikkeling van het kind leidt onvermijdelijk tot problemen voor dat kind. De romantische aard van het kind zorgt er echter voor het altijd heeft geprobeerd zich van deze onderdrukkende krachten te bevrijden. Hoe groter de onderdrukking, hoe groter de strijdlust van de jeugd.

De school is echter niet de ware onderdrukker van het kind. In werkelijkheid is dit de staat. De school is volgens Hans Blüher alleen maar een instrument waarvan de staat zich bedient om het kind een hersenspoeling te geven en op te voeden tot volgzame burger. Als de school er voor de jeugd was geweest dan zou zij alleen dat leren wat elk individu nodig heeft voor zijn persoonlijke ontwikkeling, zoals dit bij de Grieken het geval was. In plaats daarvan krijgt het kind patriottische idealen opgedrongen die niets te maken hebben met de ware liefde voor het volk en de Heimat en een religie die zorgt voor een morele corrumpering van het kind. Naast de staat dragen ook de vaders schuld. Zij hebben hun eigen jeugdige natuur verraden en stellen zich nu tot voorbeeld van de jeugd (42).

Redding van de jeugd kwam met de Wandervogel. Door middel van de Wandervogel bevrijdde zij zich van de opvoeding door de school en het ouderlijk huis, de Väterkultur', die met haar klassieke 'Bildung' het romantische instinct van de jeugd verlogende. De Wandervogel "hat niemals eine einheitliche Tendenz gehabt, ein Ziel, ein Ideal es sei die Romantik selber. Er war immer nur Protest der Jugend gegen die Verbildung ihres Gemütes" (43). De Wandervogel was een terugkeer van de jeugd naar de natuur en daarmee naar het wezen van het kind. "Der Wandervogel ist eine Tat der Entfremdung und diese hat seine Näheboden gedüngt. Die Sohne flüchten zu den andern Entfremdeten und Bilden einen grossen Freundschaftsbund, einen herrlichen romantischen Taumel" (44).

Dat alles had de jeugd aan Karl Fischer te danken. Volgens Blüher moet je je niet laten misleiden door het feit dat Karl Fischer een 'Eltern- und Freundesrat' in het leven riep. Dit was alleen maar een 'Köstliche Witz' van Fischer om te misleiden. De werkelijke achtergrond van de Wandervogelbeweging was 'Empörung'.

De bedreiging van het romantische Wandervogel-ideaal kwam uiteindelijk van binnen uit. Volgens Hans Blüher waren er binnen de Wandervogel al snel na de oprichting twee kampen ontstaan. Deze twee groepen weerspiegelden de maatschappelijke klassen in Steglitz. Aan de ene kant stonden de echte 'Romantiker' onder leiding van Fischer. Aan de andere kant degenen die de romantiek van Fischer verraadde met hun idealen die aan de 'Väterkultur' ontleend waren. Deze groep stond onder leiding van Siegfried Copalle. Zij stamden, volgens Hans Blüher, uit de halfadel van Steglitz (45).

Nu blijkt echter uit onderzoek dat deze groep helemaal niet uit de halfadel stamde. Maar Hans Blüher geeft hier wel te kennen dat volgens hem de ware romantische Wandervogel uit de minder bevoorrechte deel van de middenklasse kwam. Hiermee bevestigt hij dat het protest van de jeugd te maken had met hun economische achtergrond.

Blühers ideeën over de Wandervogel als een romantisch geïnspireerde opstand van de jeugd, hadden duidelijk hun invloed op bepaalde Wandervogelgroepen, zoals de Jungwandervogel. In hun tijdschriften leveren zij kritiek op de Wandervogelbeweging, die haar romantische oorsprong verraden heeft. Dat die romantische geest ooit heeft bestaan, baseren zij op de geschiedenis van Blüher. Zoals ik eerder heb laten zien viel het met de rebellie van Fischer wel mee. In 1919 beschrijft een lid van de jeugdbeweging in een pamflet hoe er, volgens hem, in de loop van de jaren twee groepen tegenover elkaar zijn komen te staan binnen de Wandervogel. Aan de ene kant de "Bundesleitung der Alten, der Oberlehrer und ihr zahlreicher Anhang: die Reformfröhlichen, die sich für 'Pflanzenkost', 'Antirauschgiftbewegung' oder Leibchenreform und Ertüchtigung der Wanderwaden einsetzen, die 'volkskundigen', volkstanzenden, jodelnden und ewig zur Blödheit verdammten Kilometerfresser." Aan de ander kant "die Wirklichen Wandervögel , Nachkommen der revolutionären Steglitzer (!) , die -aufbegehrend gegen den bürgerlichen Unfug verrotteter Schulen, verspiesserter Elternhäuser, verlogener Tanzkränzchen-Erotik und eingepaukter Kirchenfrömmigkeit- die mechanischen Formen hassen und neue Formen, kulturelle Formen, Formen des Lebens, der Natur und Kunst in den Mittelpunkt ihres Fühlens und Denkens stellen." Vervolgens roept hij om nieuwe revolutionaire Wandervogelführer. "Fort mit dem verspiesserten, verbürgerlichten Verein 'Wandervogel!"..."Der Geist unsrer ersten Fahrten lebt noch in uns! Der Geist der Empörung, des aufruhrs, des Kampfes erfühllt uns!" (46).