Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in book_prev() (line 775 of /var/www/clients/client25072/web36725/web/home/modules/book/book.module).

De Wandervogel als erotisch fenomeen

Nog in hetzelfde jaar dat Hans Blüher zijn Wandervogel geschiedenis gepubliceerde, verscheen ook zijn monografie Die Deutsche Wandervogelbewegung als eritische Phänomen. Het was dit boek dat een werkelijk schandaal ontlokte.

In zijn eerste boek beschreef hij hoe de Duitse jeugd van zijn vaders vervreemd was geraakt. Dit had belangrijke psychologische consequenties voor de zonen. Normaal richt het kind zich als hij zich van de moeder heeft losgemaakt op de vader. In deze liefde steekt een stuk heldenverering. Naarmate het kind ouder wordt en de relatie met de vader zakelijker, blijft deze drift, de liefde voor de vader, volgens Hans Blüher, bestaan. Als de vader deze verering niet meer verdient en de waarde van de vader in twijfel getrokken wordt, gaat het kind op zoek naar een vervanger om die heldenverering op te richten en zo ontstaat de 'Männerheld' (47).

In het geval van de Wandervogel nam Karl Fischer deze rol over. Fischer heerste over de Wandervögel als een vader over zijn kinderen. Later namen andere Männerhelden deze rol over. De Männerhelden waren de eigenlijke dragers en veroorzakers van de Jugendbünde.

Een andere persoon die deze rol van vader/held verdiende was Wilhelm Jansen. Een 44 jarige ongetrouwde grootgrondbezitter, die zich het lot van de Duitse jeugd aangetrok en zich inzette voor de bevrijding van de jeugd uit handen van schoolmeesters en priesters. Hans Blüher ontmoette Jansen op de grote 'sommerfahrt' in 1905, die Hans Blüher als Bachant leidde. Het was volgens Hans Blüher tussen Jansen en hem liefde op het eerste gezicht. "Verliebtheit', "Es war wirklich Erotik, die hier Ausbrach", maar dan wel in de zin van de "Heroenliebe" (48). Volgens Hans Blüher was dit geen ongewone gebeurtenis en kennen vele jongeren voor hun twintigste die heldenverering voor oudere mannen.

De drift die achter de verering van de 'Männerheld' schuil gaat is erotisch. Om dit te begrijpen legt Hans Blüher eerst uit wat hij onder het begrip sexualiteit verstaat. Dit begrip heeft bij Hans Blüher een veel bredere betekenis dan alleen erotische aantrekkingskracht. Sexuele drift is volgens Hans Blüher de basis van alle menselijke relaties. Of het nu gaat om de relatie moeder-kind, man-vrouw of een mannelijke vriendschap zij is altijd aanwezig en in meer of mindere mate zichtbaar. De Grieken begrepen de erotische basis van de man-mannelijke vriendschappen en zij kreeg daar een eigen plaats binnen de cultuur.

Hij doet dan een aanval op de heersende bekrompen burgelijke norm, die de homoerotische relatie tot abnormaal bestempelt. Normaal is het gedrag dat bij een meerderheid van de bevolking gebruikelijk is, maar hier mogen volgens Blüher geen waardeoordelen aan verbonden worden (49). Degene die voor de rol van 'Mannerheld' in aanmerking komen, zijn de mannen die hun liefdesleven geheel op het eigen geslacht richten. Deze noemt Hans Blüher in navolging van Freud de Typus Inversus.

Bij de Typus Inversus is de sexualiteit niet anders dan bij de heterosexueel alleen het object is anders. Wat echter wel verschilt is dat de drift bij de heterosexueel altijd ontaard in een lichamelijk begeren. Bij het Typus Inversus is er sprake van een gesublimeerde sexualiteit, dat wil zeggen dat de drift zich op een hoger, algemeen doel, richt dat de mensheid ten goede komt (50). Daarom is de Männerbund, waarvan de Wandervogel een voorbeeld is, bij uitstek geschikt als basis van een staat. Een tweede reden hiervoor is het feit dat de gesublimeerde, 'invertierte' sexualiteit socialiserend werkt. De heterosexuele relatie doet dat niet. Daarin zit juist de tendens tot afzondering, naar familievorming (51). Hiermee wil Hans Blüher niet pleiten voor de afschaffing van de familie, want die is nou eenmaal nodig voor de voortplanting, maar hij wil dat de rol van de Männerbund in de maatschappij een gelijkwaardige plaats wordt toegekend.

De Wandervogel was de gemeenschap waarin het ideaal van de Männerbund gerealiseerd was. "Der Wandervogel war eine hochkultivierte Jugendgemeinschaft, die von Beginn an von idealem Schwunge getragen wurde, und die entschieden das Grösste ist, was eine Jugend je aus sich selbst heraus geleistet hat. Das hat natürlich daran gelegen, dass sie von Anfang an auf den Schultern junger persönlichkeiten stand, die ihre sexualität sublimierten, hochbildeten,...dass sie stets angewandt wurde und nicht plötzlich im Orgasmus verpuffte" (52).

Hans Blüher geeft toe dat hij wel enige moeite had met het feit dat juist rond 1911 binnen de Wandervogel een ware jacht werd gehouden op eventuele homosexuelen. Deze vervolging, waarvan ook Willie Jansen het slachtoffer werd, deed zijn theorie over de Wandervogel als erotische fenomeen enigszins wankelen. Maar gelukkig gaf Freud de oplossing voor dit probleem. Het draaide hier om het begrip 'verdringing'. Volgens Hans Blüher ontstaat het vervolgerstype als de sexuele driften verdrongen worden en dan gaat het vooral om de 'Invertierte' driften. Deze driften laten zich immers niet werkelijk verdringen. Door het psychische mechanisme worden de driften omgezet in gevoel van angst, walging of schaamte en in het ergste geval leidt het tot neuroses en vervolging (53).

Blüher verschilde met Freud van mening over de behandeling van de Typus Inversus. Freud geeft uiteindelijk een pathologische verklaring voor het verschijnsel. De impotentie van de Types Inversus tegenover de vrouw is, volgens Freud, tegennatuurlijk en een storing in de ontwikkeling naar de gewone man-vrouw erotiek. Hans Blüher benadrukt de natuurlijke betekenis van de Typus Inversus en zijn grote culturele waarde (54).

De ideeën die Blüher in deze monografie ontwikkelde zijn op zich niet origineel. Zo had hij zich in een belangrijke mate laten inspireren door de reeds genoemde ideeën van Freud. Een tweede bron van inspiratie was Benedict Friedländer. Deze had laten zien hoe belangrijk homosexuelen waren voor het leger, omdat zij in staat waren hun sexualiteit te sublimeren.

Na de publikatie van de monografie ging er een golf van verontwaardiging door de Wandervogelbeweging, omdat Hans Blüher hen had afgeschilderd als een 'Päderastenclub'. Deze verontwaardiging is in de eerste plaats te verklaren uit het feit dat op het verschijnsel homosexualiteit nog steeds een taboe rustte. Het was ook toen al wel bekend dat onder jongens op het Gymnasium de 'Knabenliebe' geen vreemd verschijnsel was. Het was echter niet de bedoeling dat deze 'vuiligheid' in de openbaarheid werd gebracht en er zelfs een positieve kracht aan toe werd geschreven.

Wat Hans Blühers eigen sexualiteit betreft. Hij rekende zichzelf tot de 'frauenliebenden Männer'. De jaren tussen zijn veertiende en twintigste hebben in zijn leven "der Knaben- und Freundesliebe gegolten, das heisst einer sehr gehalltvollen Erotik, der die Jugendbewegung und der Wandervogel ihr Dasein verdanken" (55). Op het moment echter dat hij Röschen in de ogen keek wist hij dat "die letzte Stunde der Freundesliebe bei mir geschlagen hatte" (56).