Hellmut von Gerlach. Van Junker tot Balling

Dit artikel is een bewerking van een scriptie die ik tijdens mijn studie geschiedenis schreef in het kader van de werkgroep 'Linkse intellectuelen in de Weimarrepubliek' onder leiding van Frits Boterman.

Inleiding

Hellmut von Gerlach is misschien niet iemand aan wie je het eerste denkt als het over linkse intellectuelen in de Weimarrepubliek gaat. Toch is het een interes­sante figuur vanwege zijn opmerkelijke politieke loopbaan. Van uiterst conservatief en antisemitische Junker veranderde hij na de Eerste Wereldoorlog in een radicaal democratische pacifist. Na de oorlog steunde Von Gerlach onmiddellijk de nieuwe democratische republiek en bleef deze fel verdedigen toen de invloed van de nazi’s steeds groter werd.

In eerste instantie wilde Von Gerlach niet vluchten voor de na­zi’s, maar na de arrestatie van zijn vriend Carl von Ossietzky, als een van de verdachten van de brand in de Rijksdag, vluchtte Von Gerlach in 1933 naar Parijs. Daar stierf hij op 1 augustus 1935 aan een hartaanval.

Dit werkstuk gaat over de ontwikkeling die Von Gerlach doormaakte van rechts naar links en over zijn antwoord op het nazisme toen hij in het linkse kamp terecht was gekomen.

Dit werkstuk is voor het grootste gedeelte gebaseerd op de artikelen die Von Gerlach schreef voor Die Weltbühne schreef, in totaal zo’n 80, en een biografie van hem.

Deze bronnen zijn vrij subjectief, maar omdat het juist om zijn ontwikkeling gaat, zoals hij die heeft beleefd, lijkt het mij geen bezwaar hem op deze wijze aan het woord te laten.

December 1986