Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in book_prev() (line 775 of /var/www/clients/client25072/web36725/web/home/modules/book/book.module).

Jeugd

Hellmut von Gerlach werd op 2 februari 1866 in een adellijke familie op een landgoed in Midden-Selezië, Monchmotschelnitz, in Wohlau geboren. Het milieu waarin hij opgroeide was zeer protestants en zeer conservatief. Hij kreeg de voor een Junker gebruikelijke opvoeding: privé-onderwijs door een huisleraar en voor de rest jagen, vissen en paardrijden. Volgens zijn zeggen had zijn moeder weinig tot geen invloed op zijn ontwikkeling. Zij was een stille, vrome en zieke­lijke vrouw en Hellmut leed onder die vroomheid en ziekelijkheid.

Om die reden zocht hij zijn toevlucht bij zijn vader, een strenge conservatieve man die het niet zo serieus nam met het geloof. Met hem jaagde Hellmut veel als zijn vader zich niet bezighield met het beheer van het landgoed. Met zijn vader behield Von Gerlach zijn hele leven een sterke band, ook toen Von Gerlach een politieke weg ging die zijn vader afkeurde.

Het sociale gevoel van Von Gerlach werd al vroegtijdig gewekt door de directe confrontatie met de miserabele omstandigheden waarin de boeren op het landgoed van zijn vader leefden. Zij woonden met grote gezinnen op kleine oppervlakten en kwamen rond van een hongerloon. Deze grote kloof tussen de rijkdom waarin hij zelf leefde en de ellendige om­standigheden van de boeren gaven hem al vroeg het gevoel dat er iets niet klopte. Deze vroeg kritische blik werd ook aangewakkerd door de zeer humanitair ingestelde huisleraar Dr. von Bernard, die uit een adellijke vluchtelingenfamilie stamde. Bernard onderwees Hellmut in ethiek, astronomie, filosofie, natuurkunde, wiskunde en Griekse grammatica. Hellmut begreep de helft niet van hetgeen Bernard hem vertelde, maar desondanks maakten de lessen grote indruk en had hij grote invloed op de vorming van Hellmut tussen zijn 9e en 11e jaar. Maar Bernard was behalve humanist ook atheïst en daarom een doorn in het oog van Hellmuts vrome moeder, die er uiteindelijk voor zorgde dat Bernard weer verdween.

Na de episode Bernard ging Von Gerlach naar het gymnasium in Wohlau. Hij behoorde daar altijd tot de besten van de klas, hoewel hij naar eigen zeggen een grote hekel had aan school. Na het gymnasium studeerde Von Gerlach rechten aan de uni­versiteit van Génève. Daar leerde hij pastoor Hofmann kennen. Door Hofmann werd het sociale voor het eerst in het middelpunt van zijn belangstelling gebracht. De ideeën van Hofmann over een christelijk socialisme hadden grote aantrekkingskracht op Von Gerlach en daarop begon zich zijn jeugdige ideologie te concentreren. Na een paar jaar Génève zette hij zijn studie voort in Straatsburg en daarna in Leipzig. Hij voltooide zijn studie aan de universiteit van Berlijn waar hij in 1887 zijn referendarisexamen (titel van een rechtsgeleer­de die zijn laatste examen nog moet behalen) aflegde.