Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in book_prev() (line 775 of /var/www/clients/client25072/web36725/web/home/modules/book/book.module).

Adolf Stoecker

Van ongeveer 1885 tot 1896 was Von Gerlach sociaal-conservatief. Hij streefde naar de opbouw van een conservatieve partij naar Brits Tory voorbeeld. De partij moest christelijk, monarchistisch, agrarisch, militaristisch en bovenal op het vertrouwen van het volk berusten. De partij moest bovendien zelfstandig zijn. Tot dan toe waren de conservatieven geheel voor het karretje van Bismarck gespannen of dienden als echoput van Wilhelm II. Hij hoopte ook dat hij de conservatieven kon overtui­gen van de noodzaak van een sociaal hervormingsprogramma. Von Gerlachs bijdrage aan dit concept bestond uit medewerking aan Das Volk van Stoecker.

Adolf Stocker

Von Gerlach had Stoecker in de winter van 1885 leren kennen op de Verein Deutscher Studenten. Von Gerlach raakte onmiddellijk in de ban van Stoeckers idee over een christelijk socialisme. Door Bebel was het socialisme gelijk gesteld aan atheïsme. Stoecker daarentegen wilde een socialisme gebaseerd op de principes van het christendom; een hervorming van de sociale verhoudingen op basis van de christelijke leer.

Met de Christlich-Soziale Arbeiterpartei hoopte Stoecker de arbeiders voor zijn ideeën te winnen en los te weken uit de handen van de sociaal-democraten. Maar toen zijn ideeën alleen bleken aan te slaan bij de door economische tegenslagen geplaagde delen van de kleine burgerij en zijn strategie mis­lukte, vluchtte Stoecker in de armen van de conservatieven. Von Gerlach ging zich op dat moment juist afzetten tegen het conservatisme. Hierbij speelden zijn ervaringen in het Pruisische ambtenarenapparaat tussen 1890 en 1892 een belangrijke rol. Maar bovenal ging hij steeds meer de innerlijke zwakte van Stoeckers politieke en morele positie doorzien. Stoecker wilde met zijn programma de massa’s voor zich winnen, maar tegelijkertijd wilde hij de aristocratie te vriend houden en zijn eigen positie als hofpredikant handhaven. Hij kon op die manier niet echt iets veranderen aan de positie van de noodlijdende landarbeiders en evenmin de strijd opnemen tegen het ondemocratische drieklassen-kiesstelsel. Op aandringen van Von Gerlach brak Stoecker in 1896 weer met de conservatieven. Maar vanuit kerkelijke kringen werd er toen op aangedrongen de ‘vrede’ met de conservatieven te herstellen. Toen Stoecker dit inderdaad deed en Von Gerlach op zijn anticonservatieve standpunt bleef staan, leidde dit tot het ontslag van Von Gerlach als hoofdredacteur van Das Volk en verbrak hij de verbintenis met Stoecker.