Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in book_prev() (line 775 of /var/www/clients/client25072/web36725/web/home/modules/book/book.module).

Inleiding

I Inleiding

 

 

 

 

 

 

 

Kinder heute abend, da such ich mir was aus
einen Mann, einen richtigen Mann.
Wie er aussieht, mir Egal,
irgendeinen trifft die Wahl

Dit zingt Lola Lola, alias Marlene Dietrich, zelfbewust en uitdagend in de film Die Blau Engel (1930) (1). Lola Lola heeft lak aan burgerlijke conventies en fatsoensnormen waarbij de vrouw volgens een vast ritueel wordt verleid door de man. Marlene Dietrich, het nieuwe sekssymbool van de jaren twintig, was zelf ook het symbool van de onafhankelijke vrouw, die zich niet meer in het strakke keurslijf van kuisheid en onderworpenheid liet drukken (2). Ze was daarmee de tegenpool van de 19e eeuwse 'Victoriaanse' dame, voor wie kuisheid, afhankelijkheid, ondergeschiktheid en bescheidenheid de belangrijkste deugden waren.

De 19e eeuwse samenleving werd gekenmerkt door een strikte scheiding van de rollen tussen man en vrouw. Terwijl de man zich met een maatschappelijke carrière bezighield, was de vrouw van 'nature' voorbestemd voor het baren van kinderen. Ze diende steun en toeverlaat te zijn van haar echtgenoot en moest gestalte geven aan een gelukkig gezinsleven. Vrouwen waren uitgesloten van deelname aan het maatschappelijke leven. Dit gold vooral voor vrouwen uit de burgerij. Dat was immers de klasse die het zich kon veroorloven de vrouw niet te laten werken. Het was echter ook het ideaal voor de lagere klasse.

De Eerste Wereldoorlog bracht radicaal verandering in deze traditionele rollenverdeling tussen mannen en vrouwen. Vrouwen werden tijdens de Eerste Wereldoorlog massaal opgeroepen zich in te zetten voor volk en vaderland en het werk over te nemen van de echtgenoten en zonen die naar het front vertrokken. In bijna alle beroepen werden vrouwen ingezet. Vrouwen werkten als postboden, tramconductrices, spoorwegbeambten en hulppolitie. En ook bij de overheid en in industrieën waar voordien bijna geen vrouwen werkten, werden vrouwen massaal in dienst genomen. Naast deze economische veranderingen voltrok zich volgens een aantal schrijvers uit deze periode ook een revolutionaire omslag in de seksuele moraal. Aan het front en in het achterland bloeide de prostitutie als nooit tevoren.

In deze doctoraalscriptie onderzoek ik de gevolgen van deze revolutionaire ontwikkelingen tijdens de Eerste Wereldoorlog voor de rol en positie van vrouwen in gezin en maatschappij. Kwam er door de oorlog daadwerkelijk verandering in hun eeuwige rol als huisvrouw, moeder en echtgenote?

Mijn scriptie begint met een onderzoek naar het ontstaan en de ontwikkeling van het burgerlijke familie-ideaal en naar de gevolgen die dit had voor de vrouw. Vervolgens kijk ik naar het ontstaan en de ontwikkeling van de 'burgerlijke' vrouwenbeweging in Duitsland. Zij liet halverwege de 19e eeuw de eerste kritische geluiden horen op de hen toegewezen, ondergeschikte rol. Hoe dachten zij over de rol van vrouwen in de samenleving en wat streefden zij na? Ten slotte onderzoek ik welke rol vrouwen speelden tijdens de Eerste Wereldoorlog en welke veranderingen dat teweeg bracht in het traditionele beeld van vrouwen en hun positie in de samenleving.

In mijn scriptie gaat het niet over de privé-ervaringen van vrouwen, zoals die uit dagboeken en brieven naar voren kunnen komen, maar over het beeld van de vrouw zoals dat uit publicaties van medici en filosofen naar voren komt en om de ideeën die vrouwen zelf hadden over hun rol en positie in de samenleving. Voor dit laatste maak ik voornamelijk gebruik van de publicaties en boeken van verschillende Duitse feministes.