Leni Riefenstahl. Een carrière.

Dit artikel is een bewerking van een scriptie die ik tijdens mijn studie geschiedenis schreef.

Leni Riefenstahl 1Riefenstahl 2

Inleiding

Deze scriptie gaat over de danseres, actrice, regisseuze en fotografe Leni Riefenstahl (1902-19nu). Sinds de Tweede Wereldoorlog is haar naam nauw verbonden aan het nationaal-socialisme en aan Hitler en tot op de dag van vandaag is Leni Riefenstahl middelpunt van controverses en kunnen haar films niet zonder protesten worden vertoond. Zo zou in 1972 de film Olympia worden vertoond in het Ufa-Palast am Zoo in Berlijn, het theater waar de film in 1938 in première ging. De vertoning in 1972 lokte zulke heftige protesten uit dat de voorstelling moest worden afgelast. Deze taferelen herhaalden zich in 1974 in Amerika. Ook veel schrijvers, die zich met Leni Riefenstahl bezighouden, laten zich meeslepen door de emoties die het nazisme, en datgene wat daarmee te maken heeft, oproept.

Veel auteurs hebben de bergfilms van Arnold Fanck, waarin Leni Riefenstahl meerdere malen de hoofdrol speelde, en de films van Leni Riefenstahl zelf als pre-fascistisch en fascistisch bestempeld, omdat verschillende elementen in deze films ook in de nazi-'ideologie' te vinden zijn. Volgens deze schrijvers was het werken voor de nazi's door Leni Riefenstahl dan ook een logische stap in haar carrière. Maar deze schrijvers bezien de geschiedenis van Leni Riefenstahl met een na-oorlogse blik en zij kijken nauwelijks naar de periode die aan de nazi's voorafging. Boverdien verklaart een dergelijke veroordeling van Leni Riefenstahl niets en heldert het weinig op.

In deze scriptie reconstrueer ik de geschiedenis van Leni Riefenstahl vanuit de vooroorlogse situatie en ik probeer een verklaring te vinden voor haar gedrag en de keuzes die zij gemaakt heeft.

De scriptie begint met een kort overzicht van de Duitse film geschiedenis tot 1938. Vervolgens geef ik een biografische schets van Leni Riefenstahl. Het zwaartepunt zal daarbij liggen op de periode 1933-1938, de periode waarin Leni Riefenstahl vier films voor de nazi's maakte. In dit gedeelte ga ik in op twee vragen die veel auteurs hebben beziggehouden: 'Was de film Triumph des Willens, die Leni Riefenstahl in 1934 maakte, een propaganda film of was het een objectieve reportage, zoals zij zelf altijd heeft beweerd?' en 'Werd Olympia door de nazi's gefinancierd of was de film een prive-onderneming van Leni Riefenstahl?'. Tot slot volgt een analyse van de inhoud van haar films.

Voor het maken van deze scriptie heb ik in het Amsterdams filmmuseum de film Triumph des Willens(1934) gezien. In het Bundesarchiv in Koblenz heb ik Die weisse Holle vom Piz Palu (1929) van Arnold Fanck en Olympia (1938) bekeken. Helaas was het niet mogelijk de film Das Blaue Licht, die Leni Riefenstahl in 1932 maakte, te zien.

Mei 1987