Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in book_prev() (line 775 of /var/www/clients/client25072/web36725/web/home/modules/book/book.module).

Beslissende momenten

Chili 1973. Allende vlak voordat hij vermoord werd.

Onbekende fotograaf. Chili 1973. Allende tijdens de coup van Pinochet, vlak voordat hij werd vermoord door de coupplegers.

Van alle belangrijke gebeurtenissen die het nieuws in de afgelopen eeuw beheersten, bestaat een grote hoeveelheid film- en videomateriaal. Maar, zegt fotograaf Sebastião Salgado, “in retroperspectief herinneren we ons toch veel meer de foto’s dan de televisiebeelden. Juist deze ‘beslissende momenten’, deze doorslaggevende seconden, behoren tot ons collectief geheugen”[1].

Eddie Adams, 1968. Nguyen Ngoc Loan executeert een Vietcong-soldaat

Eddie Adams,1968. Eerste publicatie in The New York Times op 2 februari 1968 onder de kop ”Street Clashes Go on in Vietnam, Foe Still Holds Parts of Cities; Johnson Pledges Never to Yield”

1 februari 1968: De Vietcong-soldaat Nguyen Van Lem wordt standrechtelijk geëxecuteerd door Nguyen Ngoc Loan, een Zuid-Vietnamese politie-officier. Deze foto van Eddie Adams schokt de wereld. Ze domineert wekenlang het nieuws en markeert een ommekeer in de publieke opinie. In één klap is het ieder­een duidelijk wat er in Vietnam aan de hand is: er wordt een smerige oorlog gevoerd.

Nick Ut, 1972. Napalmbombardement.

Nick Ut, Vietnam, 1972. Eerste publicatie op de cover van New York Times

Huynh Cong ‘Nick’ Ut fotografeerde op 8 juni 1972 de negen jaar oude Kim Phuc, die met andere kinderen wegrent na een napalmbombardement. Deze Pulitzer Prize winnende foto, die angst en terreur heeft vastgelegd, bracht ten slotte de doodsteek toe aan de Amerikaanse Vietnam politiek.

De schreeuw van Kim Phuc

Publicist Charles Paul Freund schrijft over de foto van Nick Ut: “Oddly, she is the only one in the image looking back at us. And we are the only ones looking at her. Indeed, the very act of staring at her nakedness seems to only intensify her humiliation. There is a dimension to her unending scream that seems to be in reaction to our very act of witness. The effect is deeply disturbing”[2]. Van het moment dat hier is gefotografeerd bestaat ook bewegend beeld.[3]. Daarop is te zien dat Kim langzaam voorbij rent. Haar rug is bedekt met zwart geblakerd vlees. ITN reporter Chris Wain giet water over haar heen. Freund: “the filmed sequence closes out the event, and gives viewers an opportunity to shrug it off. Ut’s photo is of a crowded highway winding eternally through hell, and it won’t let you go”.

Foto’s kunnen een enorme impact hebben. Soms hebben ze meer zeggingskracht dan journaalbeelden. Een foto kun je in je handen houden; je kunt met je ogen “inzoomen” en stil blijven staan bij het aangrijpende moment dat door de fotograaf is bevroren. Dit ‘stilstaan’ kan aan een momentopname een geweldige impact geven.

Fikret Alic still

5 augustus 1992: een tv-team, onder leiding van Penny Marshall van ITN en Ian Williams van Channel 4, maken, in aanwezigheid van verslaggever Ed Vulliamy van The Guardian, opnamen van de moslim Fikret Alic. Hij staat met uitgemergeld ontbloot bovenlijf achter prikkeldraad in Trnopolje, een kamp van de Bosnische Serviërs. Een still gaat als foto de hele wereld over en wordt hèt bewijs dat de Serviërs concentratiekampen hebben ingericht in Bosnië. De foto schokt de wereld vijftig jaar na de holocaust. “Belsen 92” kopt The Mirror.

  1. Sebastião Salgado, ‘Voorwoord’ in World Press Photo. Dit Kritisch weerzien. (Den Haag 1995) p. 7
  2. Charles Paul Freund, ‘Vietnam’s Most Harrowing Photo: From Guilt to Grace’, Internet site Slate.com
  3. ITN Archive. Tape no 23790: 84/F10155. Dit youtube-filmpje is vermoedelijk dat ITN-materiaal.
Meer zien: